Kreowanie Ruchu Artykulacyjnego – KRA
Manualne Torowanie Głosek – MTG – to jedna z technik Metody Krakowskiej
Została stworzona przez mgr Elżbietę Wianecką (siostrę prof. Jagody Cieszyńskiej-Rożek) do wywoływania mowy u dzieci, które mają zaburzone naśladownictwo ruchów artykulacyjnych i nie uruchomiły powtarzania.
Jest skutecznym sposobem uzyskiwania mowy u dzieci z autyzmem i z innymi zaburzeniami komunikacji językowej.
Jest nieodzowną techniką w sytuacji zaburzeń rozwoju – w autyzmie głębokiego stopnia, chorobach genetycznych przy porażeniu mózgowym.
Specjalistyczna metoda MTG umożliwia aktywowanie ruchu artykulacyjnego.
Kiedy dziecko w drugiej połowie trzeciego roku życia nadal nie mówi, przeżywa, z powodu braku komunikacji, silną frustrację, która powoduje wydzielanie się kortyzolu, co ma negatywny wpływ na funkcjonowanie kory czołowej i struktury hipokampa. Wówczas często dochodzi do agresji lub wycofania się z kontaktu, implikuje samotne zabawy lub aktywności charakterystyczne dla małego dziecka.
[w:] J. Cieszyńska-Rożek, Neurobiologiczne podstawy rozwoju poznawczego. Część IV. JĘZYK, Kraków 2022.
Często dziecko, które nie mówi, wykazuje także uogólnione problemy motoryczne, takie jak zachwiania równowagi, niezborność ruchu, zaburzenia sprawności manualnej oraz opóźniony proces kształtowania się dominacji stronnej.
W takiej sytuacji stosowane jest manualne torowanie artykulacji, czyli świadomie kierowany przez terapeutę proces uruchamiania narządów mowy, pozwalający dziecku przeżyć doświadczenie języka.
Ponieważ zakłócenia czynności ruchu mogą być nieodwracalne, konieczna jest wczesna stymulacja, by nie doszło do budowania i utrwalenia nieprawidłowych wzorców.
Czas rozpoczęcia terapii i jej intensywność mogą zapobiec późniejszym patologicznym zmianom strukturalnym w korze mózgu.
Celem terapii jej stymulacja tkanek miękkich, mobilizacja do ruchu i stabilizacja efektu.
Podczas stosowania MTG obserwowana jest spontaniczna aktywność własna dziecka, co powoduje budowanie planu ruchu artykulacyjnego w strukturach kory mózgowej.
Manualne Torowanie Głosek polega na uruchomieniu ruchu artykulacyjnego samogłoski lub spółgłoski w sylabie poprzez kompresję (nacisk) i trakcję (przesuwanie) ruchomych części aparatu artykulacyjnego – warg, języka i żuchwy. Mięsień okrężny warg mobilizowany jest do wykonania ruchu poprzez lekki nacisk.
MTG pozwala uruchomić narządy artykulacyjne w sposób kierowany przez terapeutę. Terapeuta toruje ruchy narządów artykulacyjnych i wywołuje sylaby, z których na dalszym etapie, będą budowane wyrazy, zdania i dłuższe wypowiedzi. Polega na uruchomieniu ruchu artykulacyjnego głoski poprzez nacisk i przesuwanie warg, języka i żuchwy. Najpierw terapeuta wykonuje ruchy pasywne (swoimi dłońmi), a potem aktywne – dziecko pod wpływem nacisku palców terapeuty uruchamia odpowiedni ruch. Powtarzając wielokrotnie dany ruch, dziecko – mózg – zapamiętuje właściwe układy artykulacyjne do danej głoski.
MTG pozwala dziecku przeżyć doświadczenie użycia języka. Bardzo często dzieje się tak, że kiedy terapeuta kieruje dłoń ku narządom artykulacyjnym dziecka i zanim jeszcze ich dotknie, wydobyty zostaje z pamięci kinestetycznej plan ruchu. Od tego momentu dziecko płynnie przechodzi do trzeciej fazy, która jest samodzielnym działaniem i spontanicznie wykonuje ruch torowania lub jedynie aktywowany jest w korze mózgowej plan ruchu i dochodzi do samodzielnego wypowiadania sylaby, wyrazu, frazy.
W przebiegu terapii chwyt wymuszający ruch zmienia się stopniowo w chwyt terapeutyczny, pokazujący jak wykonać ruch, by ostatecznie przejść do pokazu aktywującego plan ruchu, poprzez użycie gestu artykulacyjnego (GA).
Wyniki badań dowodzą, że w sytuacji zaburzeń czy opóźnień rozwoju mowy należy wywołać realizację samogłosek, sylab i wyrazów, tak by dziecko słuchając własnej realizacji mogło w konsekwencji nauczyć się rozumienia przekazów językowych płynących z otoczenia.
Mimo braku u dzieci wczesnych doświadczeń nauki języka, możliwe jest uruchomienie powtarzania.
Ruchowa teoria percepcji mowy mówi, że dziecko musi usłyszeć mowę, czyli różnicować dźwięki w sylabach, wyrazach, dzięki strategii ich powtarzania.
Powtarzanie sylab naturalnie, w rozwoju mowy pojawia się około 6 miesiąca życia dziecka. Uruchamia ono mechanizm słuchania mowy własnej i tej płynącej z otoczenia. To naturalna droga uczenia się języka.
W sytuacji zaburzeń percepcji dźwięków mowy, np. u dzieci z autyzmem niemożliwe jest przyswajanie systemu językowego w sposób naturalny.
MTG pozwala dzieciom z zaburzeniami komunikacji językowej przeżyć doświadczenie użycia języka i jego rozumienia.
Rozpoczęcie stymulacji z dzieckiem w wieku 2;0-2;6 pozwala wykorzystać wrodzony mechanizm naśladowania ruchów, w tym także mowy.